Wilno – Religia na Litwie

Wilno – Religia na Litwie

zamieszczone w: Europa, Litwa | 0

Historia zwykła zataczać koło i tak właśnie jest w przypadku religii na terenie Rzeczpospolitej Obojga Narodów. Nie czuję się dostatecznie kompetentny, by wypowiadać się stricte na temat religii na Litwie, stąd lekko podepnę Polskę. Nie wiem czy wiecie, ale tak jak teraz Polska jest jedną z ostoi Katolicyzmu w Europie, tak kiedyś były najbardziej tolerancyjnym krajem, co ściągnęło do nas wielu artystów i naukowców z pogrążonej w reformacji Europie.

Litwa była ostatnim pogańskim krajem w Europie, przyjąwszy chrzest dopiero pod koniec XIV w. na mocy unii krewskiej, gdy w zamian za tron polski, Wielki Książę Litewski Władysław Jagiełło zdecydował się na ślub z królem Polski Jadwigą Andegaweńską oraz chrystianizację Litwy. Będąc wielkim krajem i multikulturowym społeczeństwem, Litwini nie byli, i nadal nie są, jednorodni religijnie. Ale najpierw cofnijmy się trochę w czasie.

Jednym z najważniejszych litewskich bohaterów jest Giedymin, czego dowodem może być najwyższe odznaczenie litewskie, noszące jego imię. Giedymin był w nieciekawej sytuacji, mając pod sobą poddanych prawosławnych (Rusini), Chrześcijan schrystianizowanych przez Zakon Krzyżacki oraz pogan, mieszkańców Samogocji i części Żmudzi. Przez pierwszą połowę XIV w. prowadził grę polegającą na zadowoleniu wszystkich wewnętrznych grup religijnych, papiestwa i sąsiadów, a jednocześnie zdołał powiększyć teren Wielkiego Księstwa prawie o 100%. Jako późniejsze uhonorowanie osiągnięć postawiono mu pomnik przy arcykatedrze oraz nazwano jego imieniem baszty na Górnym Zamku Wilna, wybudowanym przez Księcia Witolda Kiejstutowicza. Ten ostatni, będąc władcą Litwy na początku XV w., sprowadził do kraju kolejną religię – wyznających sunnizm Tatarów.

By płynnie zakończyć temat miejsc widokowych Wilna związanych z religią, skoczymy o kilkaset do przodu, by wylądować na Górze Trzykrzyskiej. Trzy Krzyże to kawał historii Litwy, począwszy od XIII w., gdy rzekomo na wzgórzu zamordowano franciszkańskich duchownych. Internet roi się od rozmaitych wersji tej historii, kwestionuje jej autentyczność i wskazuje różnych winowajców. Tak czy siak, Krzyże stały na wzgórzu co najmniej od 1636 roku do końca XIX w., kiedy carat zabronił odbudowania zawalonych krzyży. Po odzyskaniu niepodległości w czasie I w. światowej, Litwini odbudowali Trzy Krzyże, które przetrwały II wojnę światową, by zostać zniszczone przez Sowietów w 1950 roku. Tuż przed kolejnym odzyskaniem suwerenności, korzystając z chaosu w ZSRR, mieszkańcy Wilna postawili na nowo Trzy Krzyże w czerwcu 1989 roku, jako upamiętnienie ofiar stalinizmu.

Największym i chyba najważniejszym kościołem w Wilnie jest bazylika archikatedrana św. Stanisława i św. Władysława. W kryptach, które można zwiedzać z przewodnikiem w większych grupach, znajdują się prochy m.in. Aleksandra Jagiellończyka, Witolda Kiejstutowicza, polskich królowych Elżbiety Habsburżanki i, rzekomo najpiękniejszej w swoich czasach, Barbary Radziwiłłówny oraz urna z sercem Władysława IV Wazy. W katedrze znajduje się kilkanaście kaplic oraz niezliczone obrazy, freski i pomniki, najstarsze liczące około 500 lat. Więcej o historii budowli można poczytać na internetach.

W czasach pogańskich w miejscu kościoła św. Piotra i Pawła na Antokolu znajdowała się kaplica bogini Mildy i dopiero król Władysław Jagiełło ufundował kościół, ostatecznie zniszczony w czasie wojen z Księstwem Moskiewskim. Kościół jest nietypowy, gdyż zamiast fresków, czy witraży, całe sklepienie i znaczna część ścian pokryta jest sztukateriami. We znaki rzuca się także wiszący przed prezbiterium kryształowy żyrandol w kształcie łodzi z 1905 r..
Przeczytałem o dwóch genezach – prozaicznej, czyli łodzi jako symbolu świętego Piotra, rybaka dusz i patrona kościoła. Druga jest ciekawsza. Oryginalny ołtarz z kryształowymi kolumnami został zamówiony z Włoch przez głównego darczyńcę, hetmana polnego i wielkiego hetmana litewskiego Michała Kazimierza Paca. Ze względów logistycznych, ołtarz płynął do Wilna przez Bałtyk, gdzie zatonął.
By uhonorować ołtarz powieszono kryształowy okręg, zaś uhonorowaniem fundatora jest między innymi herb Gozdawa nad wejściem do kościoła oraz obraz wewnątrz kościoła. Zresztą sam Pac został pochowany pod schodami, zgodnie ze swoim testamentem z epitafium „Hic iacet pecator„. A na fasadzie kościoła znajduje się napis Regina Pacis funda nos in pace, będąca nawiązaniem do nazwiska jednego z największych Litwinów tamtych czasów.

W Wilnie, jak i na całej Litwie znajduje się mnóstwo innych świątyń. Przeważają oczywiście budowle rzymsko-katolickie, ale bez problemu znajdziemy synagogi, meczety, cerkwie, kościoły kalwinistów, unitów i protestantów, a nawet budowle karaimistów i staroobrzędowców. Litwa, w dużej mierze podobnie jak Polska, była przez długi czas azylem dla różnowierców i ślady tej różnorodności pozostały do dziś.

Zostaw Komentarz